Астанада жаңа конституциялық шынайылық жағдайында қоғамдық бақылауды институционализациялау мәселесі талқыланды
Астанада жаңа конституциялық шынайылық жағдайында қоғамдық бақылауды институционализациялау мәселесі талқыланды
2026 жылғы 7 сәуірде Қазақстандық қоғамдық даму институты алаңында Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің депутаттары, мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуымен жұмыс кездесуі өтті.
Іс-шара «Ақпараттық-ресурстық орталық» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен
«Азаматтық қоғам субъектілері жүзеге асыратын мемлекеттік даму бағдарламаларын мониторингтеу – Қазақстандағы саяси диалогтың негізгі құрамдас бөлігі» жобасы аясында,
Еуропалық Одақ қолдауымен өткізілді.
Кездесудің негізгі бағыты: қатысудан – ықпал етуге
Кездесудің басты тақырыбы – жаңа конституциялық шынайылық жағдайында азаматтық қоғамның қатысуының институционалдық тетіктері, соның ішінде қоғамдық бақылауды Қазақстан Халық Кеңесі және Ұлттық Құрылтай қызметіне енгізу мәселелері болды.
Кездесуді ашқан «Ақпараттық-ресурстық орталық» қоғамдық қорының директоры Алтынай Кобеева атап өтті:
«Бүгінгі мәселе қоғамдық бақылаудың қажеттілігінде емес – ол заңнамалық тұрғыда бекітілген.
Негізгі сұрақ – оның мемлекеттік шешімдерге нақты ықпал ету құралына айналуында».
Жоба нәтижелері: әдіснамадан тәжірибеге дейін
Жоба аясында 8 ай ішінде келесі нәтижелерге қол жеткізілді:
• қоғамдық мониторингтің әдіснамасы әзірленді
• 4 өңірде мониторинг жүргізілді
• 13 мемлекеттік және өңірлік бағдарлама талданды
• мемлекеттік органдарға 98 ұсыныс әзірленді
Сонымен қатар, ҮЕҰ мен БАҚ өкілдерінен құралған сарапшылар қауымдастығы қалыптастырылды.
Анықталған жүйелік мәселелер
Мониторинг нәтижелері келесі негізгі проблемаларды көрсетті:
• бағдарламаларды әзірлеу кезеңінде қоғамның жеткіліксіз қатысуы
• ақпараттың ашықтығы мен қолжетімділігінің шектеулілігі
• ықпал ету тетіктерінің әлсіздігі
• мемлекеттік органдар тарапынан кері байланыстың жеткіліксіздігі
Ерекше назар «соңғы миля» мәселесіне аударылды — яғни ұсыныстардың нақты шешімдерге айналмай қалуы.
Сараптамалық диалог және модерацияның рөлі
Кездесу мазмұнды әрі белсенді пікірталас форматында өтті. Талқылау барысында көптеген практикалық ұсыныстар айтылды.
Кездесудің модераторы Ерлан Смайлов — қоғам қайраткері, ҚР Парламенті Мәжілісі жанындағы Қоғамдық палата мүшесі және адвокациялық кампаниялар бойынша сарапшы.
Ол өз сөзінде атап өтті:
«“Соңғы миляда” ұсыныстар не ескерілмейді, не формалды жауаптармен шектеледі.
Бұл қоғамдық бақылау тетігінің тиімділігін төмендетеді».
Жаңа институттардың әлеуеті
Қатысушылар Қазақстан Халық Кеңесі келесі бағыттар бойынша маңызды рөл атқара алатынын атап өтті:
• қоғамдық мониторинг нәтижелерін қарау
• қоғамдық кеңестердің рөлін күшейту
• петициялармен жұмыс жүргізу
• мемлекеттік органдардан жүйелі кері байланыс қалыптастыру
Ұсыныстар
Талқылау қорытындысы бойынша келесі ұсыныстар әзірленді:
• қоғамдық мониторинг нәтижелерін міндетті түрде қарауды енгізу
• мемлекеттік органдар үшін азаматтық қоғаммен өзара іс-қимыл бойынша KPI енгізу
• қоғамдық мониторингтің ұлттық жүйесін қалыптастыру
• мемлекеттік бағдарламалардың ашықтығын қамтамасыз ететін цифрлық платформаны әзірлеу
• міндетті және мазмұнды кері байланысты қамтамасыз ету
Келесі қадамдар
Кездесу қорытындысы бойынша қатысушылар:
• сараптамалық диалогты жалғастыруға
• заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеуге
• Мәжіліс жанындағы Қоғамдық палата аясындағы өзара іс-қимылды күшейтуге
• азаматтық қоғам өкілдерін жұмыс топтарына тарту мүмкіндігін қарастыруға келісті
Жобаның маңыздылығы
Еуропалық Одақ қолдауымен жүзеге асырылып жатқан жоба қоғамдық мониторингтің тек бағалау құралы ғана емес,
мемлекеттік басқарудың сапасын арттырудың тиімді тетігі бола алатынын көрсетеді.
Жаңа конституциялық институттар қалыптасып жатқан кезеңде мемлекет пен қоғам арасындағы өзара іс-қимылдың берік негіздері қалануда.
